|
استرس شغلی ورابطه آن باسلامت کارکنان زندانهای ایلام
|
|
|
|
|
خلاصه مقاله
مقدمه عوامل فشارزای روانی طیف وسیعی از عوامل محیطی و پیرامونی را در بر می گیرند . فشارزاها تغییراتی هستند که در طول زندگی برای فرد به وقوع پیوسته و واکنش هایی را در وی ایجاد می کنند . واکنش های استرس ممکن است به صورت پاسخهای جسمانی ، روانی و رفتاری تجلی یابند همانند تهوع عصبانیت و خستگی که افراد در هنگام رویارویی با عوامل فشارزا از خود نشان میدهند .از آنجا که در دنياي صنعتي کنوني انسان بيش از حد دچار دغدغه کار و زندگي است، همواره اين احتمال وجود دارد که فشردگي فعاليت هاي اجتماعي در اينگونه جوامع به ويژه در زندگي شهري آرامش خاطر را از افراد سلب نموده و آنان را در برهه اي از زمان دچار فشارهاي رواني و تنش هاي عصبي نمايد. از آنجا که در دنياي صنعتي کنوني انسان بيش از حد دچار دغدغه کار و زندگي است، همواره اين احتمال وجود دارد که فشردگي فعاليت هاي اجتماعي در اينگونه جوامع به ويژه در محیط کار آرامش خاطر را از افراد سلب نموده و آنان را در برهه اي از زمان دچار فشارهاي رواني و تنش هاي عصبي نمايد. البته در شرایط زندگی امروزی ، با پیشرفت تکنولوژی و نوع زندگی ماشینی و تاثیر آن بر کانون خانواده ها هر کسی روزانه با چندین استرس رویارو و مواجه می شود. در محل کار و اشتغال ، اجتماع و خانواده و...که استرسهای گوناگونی را تجربه می کنند . با توجه به ازدیاد استرس ها و منابع فشار زا ، آنچه مهم است نحوه ی کنار آمدن و سازگاری با استرسها است که تاثیر زیادی بر بهداشت روانی و سلامت جسمی افراد دارد . بیشتر استرسها خواستگاههای جسمانی دارند و تاثیر مستقیمی بر جسم افراد دارند .(همانند ویروسها و مشاغل طاقت فرسا ). اما در هر حال تعدادی از استرسها دارای اهمیت روانشناختی هستند . به عنوان مثال شخصی که بایستی سخنرانی مهمی ایراد نماید فشار زیادی را تحمل خواهد کرد . اصولا استرسهای انسان دارای مؤلفه های روانی و جسمانی هستند مثلاً ورزشکاران هم تحت فشار هنرنمایی جسمانی خود قرار دارند و هم بایستی فشار ناشی از رقابت با دیگران را تحمل کنند (پولادی وشهری 1374) . اما با توجه به همه این مسائل و ذکر این که نحوه کنار آمدن با استرسها، تاثیر زیادی بر سلامت روان افراد دارد، حائز اهمیت است . و البته وجود عوامل حمایت کننده ی اجتماعی و عوامل میانجی هم در نحوه کنار آمدن و نوع مقابله با استرسها مهم و جالب توجه می باشد. به عنوان مثال دو فردی که یک استرس مشابه را تجربه می کنند ، در صورت وجود عوامل حمایت کننده تاثیر سوء مخرب کمتری دارد نسبت به آن فردی که عوامل حمایت کننده اجتماعی به او کمک نکنند . بیان مسئلهفرهنگ سازمانی، مسائل مختلفی برای افراد گوناگون به همراه آورده است. مهمترین مسئله همان موضوعی است که ما تحت عنوان «استرس» میشناسیم . درواقع، واژه استرس به اندازه واژههایی همچون تلفن همراه رایج شده است . البته برای آنانی که در کنترل مسائل روزمره خود دچار مشکل جدی هستند، واژه استرس مفهومی فراتر از معنای معمول دارد. از نظر آنها استرس یعنی «درد».استرس روی سازمان ها و افراد موجود در آن تأثیر می گذارد. تأثیر استرس سازمانی با افزایش میزان كارگریزی ، تعویض زود هنگام كاركنان ، ارتباط نامناسب با ارباب رجوع ، كاهش میزان امنیت شغلی ، عدم سلامت محیط كار ، كنترل ضعیف كیفیت محصولات و ... ارتباط دارد. به بیان دیگر هرچه میزان استرس بالاتر باشد، عوامل ذكر شده از فراوانی بیشتری برخوردارند. چنانچه میزان استرس به طور چشمگیری افزایش یابد، فرد ممكن است مبتلا به سندرم سازمانی شود. این سندرم ( به طور كلی سندرم به تعدادی از خصوصیات ، رویدادها یا رفتارها كه به نظر می رسد با هم دیده می شوند یا به نحوی وابسته و هماهنگ هستند گفته می شود و به طور اختصاصی تر به مجموعه علائمی گفته می شود كه با هم دیده می شوند و می توان آنها را حاكی از یك بیماری یا نابهنجاری خاص تلقی نمود. ) ، زمانی ایجاد می شود كه فرد اجازه ابراز عقیده نداشته باشد، امكان تخلیه هیجان فراهم نباشد و امنیت شغلی وی به حداقل ممكن رسیده باشد. تغییر در فعالیت های كاری همچون فن آوری جدید یا تغییر اهداف ، ممكن است باعث ایجاد استرس شود یا به درون ساختار سازمان راه یابد. استرس را می توان با مقیاس كارگریزی و كیفیت كار اندازه گیری كرد. یکی از مهمترین منابع استرس مدیران و دیگران، این واقعیت است که امنیت شغلی فقط به دوران گذشته مربوط میشود و درحال حاضر موارد کمی وجود دارد که شخص، همه عمرش را در یک شغل بگذراند. براساس روانشناسی نوین، سازمانها انتظار دارند که کارکنانشان انعطافپذیرتر، مسئولیتپذیرتر، سختکوشتر و متعهدتر باشند. در عین حال، کارفرمایان، دیگر توجهی به امنیت شغلی کارکنان ندارند. بنابراین چندان دشوار نیست که تصور کنیم برای کارگران دهههای آینده، شغل، فقط کاری موقتی برای امرار معاش خواهد بود.با توجه به اینکه لازمه داشتن شخصیت سالم و سلامت روانی کنار آمدن و سازگاری با استرسهای وارده بر فرد است و تعدیل و کاهش شدت فشار بعضی استرسها توسط عوامل میانجی است لذا پژوهش حاضر در پی پاسخگویی به این سوال است : آیا بین فشارزا های شغلی با سلامت روانی رابطه ای وجود دارد؟.اهمیت و ضرورت تحقیق با پیشرفت تکنولوژی و شرایط خاص زندگی امروزی مسایل و مشکلات روانشناختی و جامعه شناختی فراوانی به تبع آن به وجود آمده و معضلاتی چون اعتیاد و از همه مهمتر مهاجرت خانوادگی نیز از پیامدهای آن بود.و چون این معضلات با زندگی آرام و طبیعی انسان سازگار نشد زمینه مناسبی برای به و جود آمدن بیماریهای جسمانی و روانی گردید. تغییرات سریع و عمده زندگی که از آن تحت عنوان استرسور یا د میشود. در حد بهینه برای حیات انسان و حرکت او به سمت تعالی و پیشرفت ضروری به نظر میاید هر چند که و جود استر سورها در محیط زندگی امری اجتناب نا پذیر بوده و از ضروریات رشد روانی انسان محسوب میشود اما آنچه منجر به بروز بیماریها میشود ناتوانی در مقابله با درجات غیرعادی و بسیار شدید استرس است که به صورت واکنش های فیزیولوژیکی و روانی بروز پیدا می کند . در واقعه هر چند که وجود عوامل فشارزا امری غیرقابل اجتناب است شناخت آنها مهم است مهم تر از آن نحوه کنار آمدن با این استرسها و نقش عوامل میانجی و تعدیل کننده است که تا حدودی باعث به وجود آمدن بهداشت روانی می شوند .یکی از این عوامل حمایت اجتماعی است که از منابع مختلف تامین میگردد حمایت اجتماعی با ارتقاء سطح رفتارهای بهداشتی و کاهش نتایج منفی و استرس آمیز رویدادها بر سلامتی فرد تاثیر میگذارد به بیان "دورکهایم" از بین رفتن پیوندهای اجتماعی نقطه مقابل سلامت روانشناختی است .هدف از انجام این پژوهش کشف رابطه احتمالی بین حمایت اجتماعی و فشار ز ا های کارکنان زن و مرد با سلامت روان است .روشن است که اگر برآوردی از شیوع اختلالات روانی و عاطفی انجام پذیرد و رابطه آن با فشار زا های روانی حمایت اجتماعی بررسی شود .پیش بینی وضعیت سلامت و بهداشت روانی افراد و پیشگیری از ابتلاء آنها به اختلالات روانشناختی با موفقیت بیشتری روبرو خواهد بود با یافتن چنین رابطه ای مراکز و موسسات بهداشت روانی میتوانند فشارزاها را کنترل و برنامه های حمایتی مناسب جهت پیشگیری از بیماریهای روانشناختی و کسب سلامت روانی را به اجرا درآورند.اهداف پژوهش 1: بررسی و شناسایی عواملی که به عنوان فشارزاها در محیط های شغلی موجود می باشد.2: تعیین روابط بین عوامل فشارزا و سلامت روان در محیط کار3: ارائه پیشنهاد های مفید و موثر برای مقابله با عوامل استر سزاها در بین کارکنان زندان .بحث و نتیجه گیری روشهای کنار آمدن و سازگاری با استرس یکی از روشهای بهبود و کسب بهداشت روانی در افراد است . استرسهای تجربه شده ناشی از حرفه و شغل به دلیل همراه بودن بلند مدت با افراد تاثیرات مزمن شدیدی بر صاحبان مشاغل دلرد . که در آن فرد با خستگی جسمانی و روانی ناشی از تراکم کار و جو نامناسب سازمانی و شغلی مواجه است .از تحلیل آماری یافته های منتج از تحقیق میتوان نتیجه های زیر را بدست آورد.1- بین استرس و سلامت روان در آزمودنیهای این تحقیق رابطه همبستگی دیده نشده که این موضوع. هرچه فرد استرسهای بیشتری را تجربه کند و راهکارهای سازگاری با آنرا به کار نبرد از سلامت روانی پائین تری برخوردار است . که این موضوع در زندانها ایلام به دلیل محیط سخت سازمانی و کاری و تجربه سطح بالای استرس بیشتر آشکار و مشخص است . که کارکنان در زندانهای بیشتر سلامت روانی آنان به مخاطره میافتد . که از این لحاظ است ، مدیران و مسئولین امر در این زمینه که برنامه های اجتماعی و روانی مناسبی به کار ببرند تا بتوانند تاثیرات مخرب ناشی از استرس را کنترل و مهار کنند .2- یافته دیگر عدم وجود همبستگی بین تأهل و استرس است که نشان میدهد که که افراد متاهل و مجرد استرس را تجربه میکنند .3- از دیگر عوامل استر س شغلی در زندان ، نوع و ماهیت شغلی کار انجام شده توسط پرسنل در زندان است . که پرسنل شیفتی که به طور چرخشی در زندان کار می کنند و افراد اداری که در طول وقت اداری در زندان مشغول به فعالیت هستند استرس را تجربه می کنند . 4- جنسیت عامل دیگری در میزان استرس است در این تحقیق زنان بیش از مردان دارای استرس بوده اند که از دلایل آن حساسیت بیشتر زنان و واکنش شدید تر آنان نسبت به محیط سخت و استرس زا است . که در محیط زندان زنان بیشتر از مردان به دلیل سرسختی و میزان تحمل پایین تر آنها استرس تاثیر بیشتری بر آنان داشته است .5- میزان تحصیلات نیز ارتباط معناداری با استرس نداشته است که به دلیل آن که سطح بالای تحصیلات باعث نمیشود فرد مهارتهای کنار آمدن و سازگاری و کنترل استرس را بیشتر از دیگران از خود نشان دهد . به اصطلاح استرس خود را مدیریت نمایند که تسلط بر هیجانت عامل تاثیر گذاری در این زمینه است .6- به دلیل امنیت شغلی کارکنان شرکتی و قراردادی با توجه به ماهیت سخت و طاقت فرسای شغلی در زندان بیشتر از دیگر نوع استخدامیها استرس را تجربه کرده اند . چون امنیت شغلی خود به نفسه مهم است که در کارکنان شرکتی علاوه بر ماهیت مشکل بوده کار این مسئله سبب استرس و تجربه آن در سطح بالا شده است .7- به طور کلی از نتایج مهم این تحقیق عدم وجود ارتباط و همبستگی بین دو مؤلفه استرس و فشارهای روانی با سطح سلامت روانی در افراد آزمودنی است . که سطح بالای تجربه فشارزاها منجر به کاهش سطح سلامت روانی شده است که در این میان اگر عوامل تعدیل کننده استرس در سازمان و محیط کار به وجود نیاید ( مثل اصلاح تفکرات منفی سازمان و مدیران و تغییر سبک رفتاری مدیران ، تغییر زوایای اداری ، حمایت مالی ، جانی ، و روانی و اجتماعی از پرسنل ) سبب پائین آمدن سلامت روانی و در نهایت پایین آمدن سطح بهره وری و کارائی سازمانی پرسنل میشود . که افزایش آنها نیازمند به تفکرات علمی و مدیریتی نوین در اصلاح ساختارهای نا مناسب و غیر ضروری است . پیشنهادات برخواسته از تحقیقبه طور کلی اهداف و رسالتهای هر سازمانی مشخص کننده نوع فعالیت و وظایف ارکان تشکیل دهنده آن است .سازمان زندانها با توجه به نوع ماموریت و رسالتی که به عهده دارد دارای حجم وسیعی از فعالیتها و مسئولیتها و وظایف متنوع و گوناگون بوده که همین امر موجب گردیده ساختار تشکیلاتی آن از پیچیدگی و تنوع خاصی برخوردار باشد . به طوری که در ساختار یک زندان معمولی و میتوان واحدها و دوایر سازمانی و مشاغل گوناگونی را مشاهده نمود که هر یک علاوه بر اینکه دارای وظایف خاص خود میباشند ارتباط تنگاتنگی با یکدیگر دارند . یقینا اهمیت و حساسیت کار زندانبانی بر کسی پوشیده نیست .هر سازمانی اگر به نیروی کار خود که مانند خون در پیکره آن جاریست بی توجه بوده و به نیازهای آنان بی اعتنا با شد نه تنها فعالیتهای جاری سازمان مختل گردیده بلکه به اهداف خود نیز نخواهد رسید. به نظر میرسد سازمان زندانها با توجه به نوع فعالیتی که دارد میبایست در وهله اول بیشترین توجه خود را به کارکنان نموده چرا که فشارهای شغلی ناشی از کار در زندانها نه تنها در کاهش میزان موفقیت سازمان در نیل به اهداف خود موثر است بلکه ممکن است صدمات جبران ناپذیری را بر روان و جسم کارکنان وارد نموده و از کارایی آنان به مقدار قابل توجهی بکاهد .از این رو میتوان گفت که سازمان زندانها در صورتی به اهداف خود که همان اصلاح و تربیت مد جویان است خواهد رسید که کارکنان آن از روحیه و انگیزه بالا و از جسم و روانی سالم و شاداب برخوردارباشند .الف) پیشنهاد های کاربردیبعد سازمانی 1. اصلاح و بازنگری ساختار تشکیلاتی و ایجاد پستهای سازمانی متناسب با اهداف سازمانی و واقعیات موجود2. ایجاد فضای متناسب با نوع شغل و تهیه امکانات مورد نیاز 3. ایجاد زمینه متناسب جهت مشارکت بیشتر کارکنان در تصمیم گیریها و ترویج تفکر مدیریت مشارکتی 4. تشویق و ترغیب کارکنان به فراگیری آموزشهای شغلی و به کارگیری شیوه های بهینه انجام کارها 5. پیش بینی و اجرای فعالیتها ی فوق برنامه و ایجاد تسهیلات مناسب به منظور بهره مندی پرسنل از تفریح ها ت و سرگرمیهای سالم و نشاط آور و برخورداری از مزایای شغلی بیشتر .6. ارائه خدمات مشاوره رایگان به منظور مقابله با تنشها و استرسهای ناشی از شغل و کاهش پیامدهای حاصل از آن .7. نظام نمودن سیستم ارزشیابی و مشخص نمودن مسیر ارتقا ء شغلی .
بعد فردی 1: تغییر طرز فکر نسبت به کار و زندگی ـ خوش بینی و استفاده از خرده گیری های مثبت نسبت به خود و دیگران .2: شنا سایی محدودیت ها و پرهیز نمودن از انجام کارهایی که توان ذهنی و جسمی لازم برای آنها را نداریم .3: پرداختن به تفریحات و سرگرمی های سالم از قبیل شعر همراه با موسیقی ، مسافرت ، پیاده روی کردن ، استخر ، کوهنوردی ، شرکت در جشنواره ها .4: توجه جدی به رفاه جسمی و روانی از قبیل : تغذیه مناسب ، ورزش و استراحت . 5: توزیع کارها و کمک گرفتن از دیگران .6: شناخت و قبول توانایی ها و نا توانایی ها ی خود (پذیرش خود) . 7: پذیرش واقعیت ها و رها کردن آرمان و آرزو ها ی نا ممکن .8: توسعه ی روابط دوستانه و صمیمانه با دیگران.9: اتکا ی به نفس خود و عدم انتظار زیاد از تأ ئید های بیرونی . 10: ترک کردن محیطی که کار کردن در آن را دوست نداریم .11: باز بودن و انعطاف پذیری در پذیرش دیدگاههای دیگران .12: پرورش حس شوخ طبعی و خندیدن .13: رها کردن کارها در صورتی که احساس فرسودگی می کنیم . 14: شناسایی علایم اولی فرسودگی شغلی و انجام دادن سریع عملیات جبرانی و ترمیمی.15: در صورت حل نشدن مشکل ، استفاده از خدمات روان شناسی و مشاوره تخصصـی.16:افزایش تواناییهای فردی و شغلی .17:انظباط کاری و پایبندی به اصول شغلی .18:حذف روشهای زائد انجام کار .19:برقراری روابط صمیمانه با همکاران و ایجاد جو دوستانه در محیط کار .20:داشتن احساس تعلق به سازمان .
منابع و مآخذ- اتیکسون ، ریچارد ، ریتال ، هیلگارد و ارنست . زمینه روانشناسی جلد دوم . ترجمه محمد تقی براهنی و همکاران ، انتشارات رشد
- دلاور ، علی (1385) احتمالات و آمار کاربردی در روانشناسی و علوم تربیتی . چاپ دوازدهم ، انتشارات رشد
- پوری صفری (1387) برسی استرس شغلی بر رفتار کارکنان دادگستری استان مازندران (پایان نامه کارشناسی ارشد)
- ممبینی ، خدارحم (1379) رابطه استرس شغلی با سلامت روان در میان آموزگاران (پایان نامه کارشناسی ارشد ) دانشکده آزاد اسلامی اهواز - یارعلی ، خدیجه (1379) رابطه ساده سرسختی روانشناختی با سلامت روانی در میان دبیران شوشتر (پایان نامه کارشناسی ارشد) دانشکده آزاد اهواز
- پولدی ری شهری الله کرم (1374) برسی استرس در میان دانشجویان و رابطه آن با عملکرد( پایان نامه کارشناسی ارشد ) دانشگاه شهید چمرانمحقق : طاهر دوستی
|
|
کلمات کلیدی
استرس- سلامت روان
|
|
متن کامل مقاله
|
|
|
تعداد بازدید از این صفحه: 929
|
آرشیو اخبار
خروجی خبرخوان اخبار
